Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında öğretim programlarında kavram, içerik ve yaklaşım değişikliğine gitti. Bakanlık, modeli “beceri temelli” yeni müfredat doğrultusunda hazırlarken; öğrenciyi zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel ve ahlaki açıdan merkeze alan “bütüncül eğitim yaklaşımını” esas aldı.
Yeni müfredat, 9 Eylül 2024’ten itibaren okul öncesi, ilkokul 1, ortaokul 5, ortaöğretim hazırlık ve 9. sınıflarda başlamak üzere kademeli şekilde uygulanmaya başladı.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli nedir?
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni öğretim programlarının genel çerçevesini oluşturuyor.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, öğrencilerin zihinsel, duygusal, bedensel, sosyal ve manevi gelişimini bütüncül biçimde ele alıyor. Modelde bilgi, beceri ve değerlerin birlikte kazandırılması; öğrencilerin aktif öğrenme süreçlerine katılması ve milli, manevi, evrensel değerlerin öğretim programlarına yansıtılması amaçlanıyor.
Bakanlık, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin nihai hedefini “yetkin ve erdemli insanlar yetiştirmek” olarak tanımlıyor. Yeni programlarda sosyal-duygusal öğrenme becerileri, okuryazarlık becerileri, erdem-değer-eylem çerçevesi, okul temelli planlama ve süreç odaklı ölçme-değerlendirme yaklaşımı öne çıkıyor.
Bakan Tekin’den kavram değişikliği açıklaması
Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, 18 Kasım 2025’te Ankara’da düzenlenen Türk Akademisi 15. Yıl Dönümü etkinliğinde yaptığı konuşmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında müfredatta Türk dünyasıyla ilişkili kavramlara yönelik düzenlemeler yapıldığını söyledi.
Tekin, bu kapsamda “Orta Asya” kavramı yerine “Türkistan” ifadesinin müfredata eklendiğini belirterek, bu tercihin Türk dünyasını ayrıştıran yaklaşımlara karşı bir duruş anlamı taşıdığını ifade etti.
Bakan Tekin, müfredatı inceleyen komisyonlardan birinin “Gönül Coğrafyamız” başlığıyla çalıştığını belirterek, “emperyal çağrışımlar yapan coğrafi yer isimleri” konusunda düzenlemeler yapıldığını kaydetti. Tekin, “Ege Denizi” yerine Lozan’daki adıyla “Adalar Denizi”, “tehcir” yerine ise “Sevk ve İskan Kanunu” ifadesinin kullanılmasını öğrencilerin bilinç dünyası açısından önemli gördüklerini söyledi.
Hangi kavramlar değişti?
Yeni modelle sosyal bilimler, matematik, fen bilimleri, tarih, coğrafya ve edebiyat başta olmak üzere birçok derste; milli hafıza, güncel bilimsel gelişmeler ve dijital dönüşüm ekseninde yeni kavramlar müfredata dahil edildi.
Tarih
— “Orta Asya” yerine Türkistan,
— “Coğrafi keşifler” yerine Sömürgecilik Politikaları,
— “Tehcir Kanunu” yerine Sevk ve İskan Kanunu,
— “Haçlı seferleri” yerine Haçlı Saldırıları,
— “Ege Denizi” yerine Adalar (Ege) Denizi,
— “Bizans” yerine Doğu Roma,
— “Ermeni Meselesi” yerine Asılsız Ermeni İddiaları,
— “Pontus Meselesi” yerine Asılsız Pontus İddiaları,
— Türkiye’nin deniz yetki alanlarını ifade etmek üzere Mavi Vatan,
— İskan ve istimalet politikaları, göç ve sığınmacılara yönelik insani tutum örnekleriyle ilişkilendirilerek işlendi.
Coğrafya
— “Su kaynaklarımız” yerine Mavi Vatan,
— “Türkiye’nin hava sahası” yerine Gök Vatan,
— “Ormanlarımız” yerine Yeşil Vatan,
— Türkistan ve Adalar (Ege) Denizi kavramlarının coğrafya müfredatında da yer alması,
— Coğrafya tarihinde iz bırakan Türk ve Müslüman bilim insanlarına daha fazla yer verilmesi,
— CBS ve dijital küreler gibi araçların uygulamalı teknoloji başlığında ele alınması,
— Afetler, çevre sorunları ve uluslararası birlikteliklerin küresel konular kapsamında işlenmesi, sunduğu çözümlerin tartışılması sağlandı.
Türk Dili ve Edebiyatı
Metin kavramı genişletilerek ana metin ve ara metin kavramları oluşturuldu.
Video, belgesel ve etkileşimli içerikler için çok modlu metin kavramı kullanılmaya başlandı.
Felsefe, sosyoloji ve psikoloji
Felsefe dersinde, 11. sınıf düzeyinde felsefe tarihi akışından çok öğrencilerin güncel problemler üzerinden felsefi düşünce geliştirmesine imkan veren bir yapı öne çıkarıldı. Teknoloji, çevre, edebiyat, hukuk, safsata türleri, çevre etiği, zaman ve mekân algısının değişmesi, kaygı, yabancılaşma, hakkaniyet ve suç gibi kavramlar müfredata dahil edildi.
Sosyoloji alanında Türk modernleşmesi, oryantalizm, self-oryantalizm, muhafazakarlık, Avrupa-merkezcilik, etnosentrizm, hegemonya, prekarya, İslam karşıtlığı, yapay zeka, algoritmik ayrımcılık, dikkat ekonomisi, okul kültürü ve akran nezaketi gibi kavramlar programa eklendi.
Psikoloji dersinde ise öğrencilerin gündelik yaşamla bağ kurabileceği bir yapı oluşturuldu. Bu kapsamda öğrenmeyi öğrenme, ergenlik dönemi özellikleri, duygu ve stres yönetimi, etkili iletişim becerileri, psikolojik sağlamlık, umut, öz güven, öz saygı ve travma sonrası büyüme gibi kavramlar öne çıkarıldı.
Matematik, mantık ve fen bilimleri
Matematikte algoritma ve bilişim ayrı bir tema olarak yapılandırıldı.
Mantık dersinde ikilem ve koşullu kıyas gibi klasik teknik konular azaltılırken; safsata, paradoks, informel mantık, abdüktif mantık ve temporal mantık gibi çağdaş alanlar eklendi.
Kimyada ise yeşil hidrojen, nanoteknolojik ürünler, biyouyumlu malzemeler ve biyolojik polimerler gibi güncel bilimsel kavramlar ilk kez müfredata eklendi.
Demokrasi, insan hakları ve sağlık bilgisi
Demokrasi ve insan hakları alanında unutulma hakkı, ombudsmanlık, dijital hak arama ve Dijital Çocuk Hakları Sözleşmesi gibi kavramlar eklendi.
Türk-İslam medeniyetinin demokrasi alanındaki tarihsel birikimi kapsamında Fatih Sultan Mehmet’in Bosna Fermanı, Hz. Ömer’in Kudüs Emannamesi, Veda Hutbesi, Medine Sözleşmesi ve Türk Çocuk Hakları Sözleşmesi gibi başlıklar programa dahil edildi. Gazze, Doğu Türkistan ve Hocalı da hak ihlalleri bağlamında müfredatta yer aldı.
Sağlık bilgisinde ise siber zorbalık, teknolojik stres, uyku kalitesi ve gıda güvenliği kavramları eklendi; bağımlılıklar için “kimyasal bağımlılıklar” ifadesi kullanılmaya başlandı.
