Uluslararası sağlık kuruluşları, hakemli bilimsel çalışmalar ve onkoloji uzmanlarının değerlendirmeleri incelendiğinde, karbonatın bazı tıbbi kullanım alanlarının bulunduğu ancak sosyal medyada dile getirilen “kanseri tedavi ediyor”, “ilaç şirketleri bunu gizliyor” ve “vücudu tamamen alkalileştiriyor” gibi ifadelerinın mevcut bilimsel kanıtlarla desteklenmediği görülüyor.
“Karbon” ile “karbonat” aynı şey değil
Halk arasında zaman zaman “karbon” olarak ifade edilen madde aslında sodyum bikarbonat (NaHCO₃), yani mutfaklarda kullanılan karbonattır.
Sodyum bikarbonat;
- mide asidini geçici olarak nötralize eden,
- bazı diş macunlarında kullanılan,
- yüksek yoğunluklu egzersizlerde performans desteği sağlayabilen,
- metabolik asidoz gibi belirli hastalıklarda hekim kontrolünde kullanılan tıbbi bir bileşiktir.
Ancak bu özellikleri, karbonatın tek başına kanseri tedavi ettiği anlamına gelmez.
Kanser ve alkalileşme iddiası: Bilimsel gerçek ne?
Sosyal medyada en sık karşılaşılan iddia, “Kanser asidik ortamda yaşar. Karbonat içerseniz vücudunuz alkali olur ve kanser hücreleri ölür.” şeklinde özetleniyor.
Gerçekten de birçok tümör dokusunda çevre dokulara göre daha asidik bir mikroçevre oluşuyor. Bunun nedeni kanser hücrelerinin hızlı çoğalırken normal hücrelerden farklı bir metabolizma kullanması ve daha fazla laktik asit üretmesi.
Ancak bilim insanları, bu asidik ortamın çoğu zaman kanserin nedeni değil, tümör metabolizmasının bir sonucu olduğunu belirtiyor.
Harvard Health Publishing, Cleveland Clinic ve diğer uzman kuruluşlara göre insan vücudu kan pH seviyesini yaklaşık 7,35-7,45 aralığında son derece hassas mekanizmalarla koruyor. Böbrekler, akciğerler ve tampon sistemleri bu dengeyi sürekli sağlıyor. Sağlıklı bireylerde ağızdan karbonat tüketmek, kanın pH değerini kalıcı olarak değiştiremiyor.
Bu nedenle “vücudu alkalileştirerek kanseri durdurmak” günümüzde kabul gören bir tedavi yöntemi değil.
Fare deneyleri umut verdi ama insanlarda kanıt yok
Sosyal medya paylaşımlarında en çok referans verilen çalışma, 2009 yılında Cancer Research dergisinde yayımlanan deneysel araştırma.
Araştırmada farelere verilen sodyum bikarbonatın tümör çevresindeki asidik mikroçevreyi kısmen değiştirdiği ve bazı metastazların gelişimini yavaşlatabildiği gözlemlendi.
Ancak araştırmanın yazarları da sonuçların yalnızca hayvan deneylerinden elde edildiğini ve bunun insanlar için doğrudan tedavi anlamına gelmediğini özellikle vurguladı.
Onkoloji uzmanları, laboratuvar ortamında umut veren binlerce molekülün bulunduğunu ancak bunların yalnızca çok küçük bir bölümünün insanlarda yapılan klinik araştırmaları başarıyla tamamlayabildiğini hatırlatıyor.
Amerikan kanser derneği: “Kanseri tedavi ettiğine dair kanıt yok”
American Cancer Society (ACS), National Cancer Institute (NCI) ve National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) tarafından yapılan değerlendirmelerde;
- karbonatın kanseri iyileştirdiğini,
- tümörleri küçülttüğünü,
- kemoterapi yerine kullanılabileceğini ve
- yaşam süresini uzattığını gösteren güvenilir klinik çalışma bulunmadığı belirtiliyor.
Uzmanlara göre sosyal medyada görülen ifadelerea güvenerek kanser tedavisini bırakmak veya geciktirmek ciddi sağlık riski oluşturuyor.
“Büyük ilaç şirketleri gizliyor” iddiasının dayanağı bulunmuyor
Sosyal medyada sıkça paylaşılan bir diğer iddia ise karbonatın ucuz olduğu için ilaç şirketleri tarafından gizlendiği yönünde.
Ancak bilim insanları bu görüşü destekleyen herhangi bir somut kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Sodyum bikarbonat üzerine dünyanın farklı üniversitelerinde onlarca yıldır araştırmalar yürütülüyor ve PubMed veri tabanında konuya ilişkin binlerce bilimsel makale herkesin erişimine açık durumda.
Bilimsel bir tedavinin kabul görebilmesi için yalnızca laboratuvar sonuçları değil, binlerce hasta üzerinde yürütülen kontrollü klinik araştırmaların başarıyla tamamlanması gerekiyor.
Karbonatın bilimsel olarak kabul edilen kullanım alanları
Mide asidini nötralize ediyor
Karbonatın mide asidini nötralize ettiği uzun yıllardır biliniyor.
Bu nedenle bazı antasit ilaçların etken maddeleri arasında da sodyum bikarbonat bulunuyor.
Ancak uzmanlar, yüksek sodyum içeriği nedeniyle hipertansiyon, kalp yetmezliği ve böbrek hastalarında uzun süreli kullanımın metabolik alkaloz, ödem ve tansiyon yükselmesine yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Spor performansını artırabiliyor
Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği (ISSN) ve Avustralya Spor Komisyonu (AIS), sodyum bikarbonatın yüksek yoğunluklu kısa süreli egzersizlerde performansı artırabileceğine yönelik güçlü bilimsel kanıtlar bulunduğunu belirtiyor.
Karbonat, kaslarda biriken hidrojen iyonlarını tamponlayarak yorgunluğu geciktirebiliyor.
Bununla birlikte yüksek dozlarda mide bulantısı, gaz, karın ağrısı ve ishal gibi yan etkiler görülebiliyor.
Diş sağlığında kontrollü kullanım öneriliyor
Karbonat hafif aşındırıcı yapısıyla diş yüzeyindeki lekelerin temizlenmesine yardımcı olabiliyor.
Birçok ticari diş macunu da sodyum bikarbonat içeriyor.
Ancak diş hekimleri evde hazırlanan yoğun karbonat karışımlarının sık kullanılmasının diş minesini aşındırabileceğini ve karbonatın çürükleri önleyen florür içermediğini hatırlatıyor.
Mantar enfeksiyonlarında kanıtlar sınırlı
Karbonat banyoları cildin pH dengesini değiştirerek mantarların çoğalmasını yavaşlatabilir ve kaşıntıyı azaltabilir.
Ancak dermatoloji uzmanlarına göre özellikle tırnak mantarında karbonatın tek başına tedavi edici olduğuna dair güçlü klinik kanıt bulunmuyor.
Derin enfeksiyonlarda standart antifungal tedavilerin yerini alamıyor.
Detoks banyosu iddiası bilimsel olarak doğrulanmadı
Karbonat ve Epsom tuzu banyolarının toksinleri ciltten attığı iddiası da sosyal medyada sıkça paylaşılıyor.
Uzmanlara göre bu banyolar kasların gevşemesine ve geçici rahatlama hissine katkı sağlayabilir.
Ancak toksinlerin vücuttan uzaklaştırılmasında temel görevi karaciğer ve böbrekler üstleniyor. Bugüne kadar karbonat banyolarının “detoks” sağladığını gösteren güvenilir bilimsel kanıt bulunmuyor.
Araştırmalar devam ediyor
Bilim insanları halen tümör mikroçevresinin değiştirilmesi, immünoterapi ile birlikte kullanılabilecek yeni yaklaşımlar ve bazı deneysel tedaviler kapsamında sodyum bikarbonat üzerine çalışmalar yürütüyor.
ClinicalTrials.gov kayıtlarında konuya ilişkin devam eden araştırmalar bulunsa da bunların hiçbiri günlük karbonat tüketiminin kanseri tedavi ettiği anlamına gelmiyor.
Uzmanlardan uyarı
Onkologlar, sosyal medya algoritmalarının dikkat çekici başlıklara sahip içerikleri öne çıkardığını, bu nedenle bilimsel doğruluğu kanıtlanmamış sağlık tavsiyelerinin milyonlarca kişiye ulaşabildiğini belirtiyor.
Uzmanlar özellikle kanser hastalarının tedavi planlarında değişiklik yapmadan önce mutlaka hekimlerine danışmaları gerektiğini vurguluyor.
Mevcut bilimsel veriler ışığında sodyum bikarbonat mide asidini nötralize etme, belirli spor performansı uygulamaları ve bazı tıbbi durumlarda hekim kontrolünde kullanım gibi alanlarda fayda sağlayabilen bir bileşik olarak kabul ediliyor.
Buna karşın karbonatın kanseri tedavi ettiği, metastazı durdurduğu, kemoterapinin yerine geçebileceği veya vücudu alkalileştirerek tümörleri ortadan kaldırdığı yönündeki ifadeler güvenilir klinik çalışmalarla doğrulanmış değil.
Bilim insanları, laboratuvar çalışmalarında elde edilen umut verici sonuçların tek başına tedavi anlamına gelmediğini, kanser tedavisinde cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler gibi etkinliği kanıtlanmış yöntemlerin esas alınması gerektiğini vurguluyor.
