Genellikle kraker, çikolata, kek, bisküvi, mayonez, hazır patates kızartması, işlenmiş ve paketli gıdalarda bulunan trans yağları yasaklayan ülkelerde, kalp ve damar hastalıkları, tip 2 diyabet ve karaciğer yağlanmasının yaklaşık yüzde 6 azaldığı bildirildi. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Avrupa Endokrinoloji Derneği Yöneticisi Prof. Dr. Okan Bülent Yıldız, Kanada Sağlık Bakanlığı'nca geçtiğimiz günlerde hidrojenize edilmiş (PHO) yapay trans yağların kullanımının resmen yasaklandığını ve bu kapsama ülke içinde üretilen gıda ürünlerinin yanı sıra ithal gıdaların da dahil edildiğini söyledi.
540 MİLYON ÖLÜME NEDEN OLUYOR
Trans yağların kullanımının Amerika Birleşik
Devletleri'nde de yasaklandığını hatırlatan Yıldız, bu yağların
başta kalp ve damar hastalıkları olmak üzere aralarında tip 2
diyabet ve karaciğer yağlanmasının da yer aldığı kronik metabolik
hastalıkların gelişme riskini artırdığını dile getirdi. Global
hastalık yükü çalışmalarının, endüstriyel trans yağların fazla
tüketiminin dünyada her yıl 540 milyon ölüme neden olduğunu ortaya
koyduğunu ifade eden Yıldız, trans yağların, doymamış bitkisel
yağlara endüstriyel işlemlerle kısmi olarak hidrojen eklenip
katılaştırılmasından elde edildiğini anlattı.
UCUZ VE UZUN ÖMÜRLÜ DİYE TERCİH EDİLİYOR
Yıldız, trans yağların zeytinyağı gibi doymamış bitkisel yağlara
göre daha ucuz ve uzun ömürlü olduğunu aktaran Yıldız, "Yapay
trans yağlar, kraker, çikolata, kek, bisküvi, mayonez, hazır
patates kızartması ve daha pek çok işlenmiş ve paketli gıdada
bulunmaktadır. Trans yağ içeren ürünlerin etiketlerinde
'hidrojenize nebati yağ' ya da 'hidrojenize bitkisel yağ' ifadesi
yer alır" bilgisini verdi. İNSAN SAĞLIĞINA ETKİSİ Prof. Dr. Yıldız,
trans yağların insan sağlığına etkisine ilişkin çok sayıda çalışma
yapıldığına işaret ederek, "1990'lı yıllardan itibaren trans yağ
tüketiminin LDL (kötü) kolesterol düzeylerini artırdığı ve HDL
(iyi) kolesterol düzeylerini azalttığı gösterilmiştir. Trans yağ
kullanımı, kalp ve damar hastalığı, tip 2 diyabet, karaciğer
yağlanması gibi kronik metabolik hastalıkların gelişme riskini
artırmaktadır" diye konuştu.
DSÖ, 2023 YILINI HEDEF GÖSTERDİ
Dünya Sağlık Örgütünün 2023 yılına kadar tüm dünyada trans yağ
kullanımının tamamen ortadan kaldırılmasını hedeflediğini
vurgulayan Yıldız, "Bu süreç tamamlanana kadar günlük trans
yağ tüketiminin toplam enerji alımının yüzde 1'inden az olacak
şekilde (2 bin kalorilik bir diyette 2.2. gramdan daha az)
sınırlandırılması önerilmektedir. Gıdalarda endüstriyel trans yağ
kullanımı, 2000'li yılların başında ilk olarak Danimarka, İsviçre
ve İzlanda'da yasaklanmıştır. Yapılan bilimsel çalışmalarda, trans
yağ kullanımının yasaklandığı ülkelerde kalp damar hastalığı
görülme sıklığı ve bu hastalıklara bağlı ölümlerde yüzde 6'lara
varan oranlarda azalma bildirilmiştir"şeklinde konuştu.
45 ÜLKEDE YASAKLANDI
Yıldız, bugüne kadar 45 ülkenin trans yağ kullanımının yasaklanması
ya da kısıtlanmasına yönelik düzenlemeler yaptığına dikkati
çekerek, haziran ayında Amerika Birleşik Devletleri ve bu ay da
Kanada'da gıdalarda trans yağ kullanımını tamamen yasaklayan
kanunların yürürlüğe girdiğini dile getirdi. Prof. Dr.
Yıldız, "Trans yağların gıda zincirinden kaldırılmasına
yönelik 2000 yılından itibaren değişik ülkelerdeki uygulamaları
inceleyen 32 çalışma bir arada değerlendirildiğinde, sağlığın
korunmasında en etkili sonucun gıdalarda trans yağ kullanımının
yasaklanmasıyla alındığı görülmektedir. Trans yağ kullanımı,
yasaklama ile tamamen ortadan kaldırılırken ürün etiketlemesine
dayalı düzenlemelerle yüzde 30-74 ve gıda üreticilerinin gönüllülük
esasına dayalı düzenlemeler ile ancak yüzde 20-38 oranında
azaltılabilmektedir"dedi.
