Türkiye, 16 Nisan 2017'de halk oylamasında kabul edilen anayasa değişikliğiyle 24 Haziran 2018'den sonra yeni bir döneme girecek.
MHP Genel Başkanı Bahçeli'nin erken seçim çağrısı yapması üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşme gerçekleştirmişlerdi. Bu görüşmeden çıkan karara göre seçim 24 Haziran 2018 tarihine alındı. Peki seçimden sonrası ne olacak, başkanlık sistemine mi geçilecek, başkanlık sistemi nedir?
Kısa başlıklarla özetleyecek olursak;
-Buna göre, yeni parlamentoda milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkacak. Bundan sonra TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri 4 yıl yerine, 5 yılda bir aynı gün yapılacak. Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişiği kesilmeyecek.
-Siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde 5'ini alan partiler ile en az 100 bin seçmen Cumhurbaşkanı adayı gösterebilecek. Bu hüküm, bu seçimde uygulanacak.
-Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilecek.
-Yardımcıları ve bakanlar, Cumhurbaşkanı tarafından atanacak ve görevden alınacak. Bir veya daha fazla cumhurbaşkanı yardımcısı atanabilecek.
-Cumhurbaşkanına "devlet başkanı" sıfatı getirilecek. Devletin başı olan cumhurbaşkanına, yürütme yetkisi de verilecek.
-Cumhurbaşkanı, "devlet başkanı" sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birliğini temsil edecek, anayasanın uygulanmasını, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını sağlayacak, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilecek.
-Bakanlıkların kurulması, kaldırılması,
görevleri ve yetkileri ile teşkilat yapısı ile merkez ve taşra
teşkilatlarının kurulması, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile
düzenlenecek.
TBMM, üye tam sayısının 5'te 3 çoğunluğu ile seçimlerin
yenilenmesine karar verebilecek.
-Yeni dönemde Meclis'te 600 milletvekili olacağı için, 360 milletvekili ile seçimler yenilenebilecek.
-Yeni dönemde TBMM, "meclis araştırması", "genel görüşme", "meclis soruşturması" ve "yazılı soru" yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanacak, ancak "gensoru" denetleme yetkisinden çıkarılacak..
BAŞKANLIK SİSTEMİ NEDİR?
Bakanlık Sistemi, devletin yasama yürütme ve yargı organlarının kesin bir ayrımı olan ve denge dayanır. Halk tarafından ayrı ayrı seçilerek göreve getirildiği ve dolayısıyla birbirlerine karşı değil halka karşı sorumlu olduğu, görev sürelerinin sabit olduğu, yasama ve yürütme organları arasında yetki ve görev ayrımının net bir şekilde yapıldığı hükümet sistemine Başkanlık Sistemi denir. Başkan, yürütme (bakanlar kurulu) ve yasama (milletvekilleri) halk tarafından seçilir. Türkiye'de yapılacak referandum ile yeni yönetim sistemi için gerekli çalışmalar başlayacak.
Cumhurbaşkanı, "devlet başkanı" sıfatıyla
Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birliğini temsil edecek,
anayasanın uygulanmasını, devlet organlarının düzenli ve uyumlu
çalışmasını sağlayacak, yürütme yetkisine ilişkin konularda
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilecek.
ÖNEMLİ LİDERLER BAŞKANLIK SİSTEMİNİ GÜNDEME GETİRDİ
Turgut Özal: Parlamenter sistemde denetim
yoktur. Oysa başkanlık sisteminde kesin olarak kuvvetler ayrılığı
vardır.
Süleyman Demirel: İsterdim ki, Türkiye'de
başkanlık sistemini yapalım. Devlet büyük, ülke büyük, halk çok
dinamik biz bu ülkeyi idare edemiyoruz. Sistemde değişiklik
yapmamız lazım.
Alparslan Türkeş: Tarih ve töremize uygun olarak
Başkanlık Sistemi'ni savunuyoruz.
Muhsin Yazıcıoğlu: Başkanlık sistemi ile sistem
yeniden düzenlenmeli. İcranın meclis dışına çıkarılması lazım. Biz
başkanlık sistemini savunuyoruz.
Başkan yargıya emir verebilir mi?
Başkanlık sistemi yargı bağımsızlığına ve tarafsızlığına dayanmaktadır. Yargı organlarının üyelerinin seçilmesi veya göreve getirilmesinde yasama ve yürütme organlarının yetkisi arasında dengelenmiştir. Yargı mensuplarının atanması sürecinde nihaî yetkinin yasama organında olması, yargıyı başkanın etkisinden kurtarmaktadır.
Başkan istediği kişiyi dilediği yere atayabilir mi?
Başkanlık sistemi uygulayan ülkelerde kamu bürokrasisindeki bütün üst düzey atamalar (valiler, büyükelçiler, komutanlar, müsteşarlar vb.) yasama organının onayına bağlıdır. Bu nedenle başkan atamalarda tek yetkili merci değildir.
Meclis güçleniyor kanunları hükümet değil milletvekilleri teklif ediyor
• Kanun yapımında Meclis iradesi ön plana çıkıyor.
• Meclis'in bilgi edinme ve denetim yolları korunuyor. Meclis
araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru
yöntemleri geçerliliğini sürdürüyor.
• Yazılı soruya hükümet üyeleri tarafından 15 gün içinde cevap
verilmesi anayasal hüküm haline getiriliyor.
• Meclis'te hazırlanıp kabul edilen kanunu Cumhurbaşkanı'nın geri
göndermesi durumunda da son söz Meclisin oluyor.
•Meclis kanunu salt çoğunlukla aynen kabul edip tekrar
gönderebiliyor.
• Meclis'e ilk defa Hakimler ve Savcılar Kurulu için üye seçme
hakkı getiriliyor..
Cumhurbaşkanlığı seçimi ve Meclis genel seçimi 5 yılda bir aynı gün yapılıyor
• Meclis seçimleri 4 yılda birden 5 yılda bire çıkıyor.
• Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri aynı gün yapılıyor.
• Cumhurbaşkanlığı seçiminde iki turlu doğrudan seçim sistemi
uygulanıyor.
• Bu yolla 5 yıllık kesintisiz istikrar dönemleri geliyor.
• Halkın gündemi sürekli seçimlerle meşgul edilmiyor.
• Erken seçim ihtimali azalıyor, kriz çözme ve uzlaşma kültürü ön
plana çıkıyor.
• Birlikte yapılan seçimler birlikte çalışma kültürünü de
destekliyor..
Sorumlu Cumhurbaşkanlığı geliyor
• Cumhurbaşkanı'nın "sorumsuzluğu" ortadan kalkıyor, yani
"yetkili ama sorumsuz" olmaktan çıkıyor.
• Cumhurbaşkanı'na denetim ve cezai sorumluluk geliyor.
• Cumhurbaşkanı şu anki anayasaya göre Meclisin dörtte üç oyuyla
yalnızca vatana ihanetten yargılanabiliyor.
• Şimdi ise hakkında herhangi bir suç işlediği iddiasıyla
soruşturma açılabiliyor.
• Hakkında soruşturma açılan Cumhurbaşkanı erken seçim kararı
alamıyor.
• Yeni sistemde Cumhurbaşkanı Meclise ve millete karşı sorumlu
oluyor.
• Bugünkü sistemde Cumhurbaşkanı'nın tek başına yaptığı işlemler
yargı denetimine tabii değildir.
• Yeni sistemde Cumhurbaşkanı'nın bütün iş ve işlemleri yargı
denetimine açılıyor..
Cumhurbaşkanı'nın partisi ile ilişiği kesilmiyor
• Milletin doğrudan Cumhurbaşkanı'nı seçmesi ile birlikte
Cumhurbaşkanı'nın siyasi sorumluluğu doğuyor.
• Partili Cumhurbaşkanlığı ile siyaset daha samimi ve reel bir
zemine kavuşmuş oluyor.
• Parti kurulları ve kanalları Cumhurbaşkanlığı makamının halkla
iletişimini ve ortak akıl ile politika oluşturmasını
kolaylaştırıyor.
• Bu durum siyaset üstü konularda tüm partilerle çalışmaya engel
olmuyor.
• Dolayısıyla seçime partili olarak girip seçilen Cumhurbaşkanı'nın
partisi ile ilişiğinin kesilmesi gerçekçi değildir.
• Cumhurbaşkanı'nın partili olması seçildikten sonra bütün milletin
Cumhurbaşkanı olmasına engel değildir.
(Bugünkü Başbakan ve Bakanlar gibi).
Yargının bağımsızlığı ifadesine "tarafsızlığı"da ekleniyor
• Yargının bağımsız olması yetmez, tarafsız da olması
gerekir.
• Tarafsızlığı anayasal hüküm haline getiriliyor
• Anayasaya eklenen bu ibare yargıya olan güveni arttırıyor.
• İleride yapılacak yargı düzenlemelerinde esas kabul edilecek.
• FETÖ ve benzeri terör yapılanmalarının yargı içinde güç kazanması
engellenecek..
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'na yeni düzenleme geliyor
• HSYK'nın yapısı ve seçim yöntemi değişiyor, adı Hakimler ve
Savcılar Kurulu (HSK) oluyor.
• Üye sayısı 22'den 13'e, daire sayısı 3'ten 2'ye düşüyor.
• Adalet Bakanı ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı'nın mevcut durumu
korunuyor.
• HSK'nın 4 üyesi, mevcutta olduğu gibi Cumhurbaşkanı tarafından
seçiliyor.
• HSK'nın çoğunluğunu oluşturan 7 üye ilk kez Meclis tarafından,
nitelikli çoğunluk ile seçiliyor.
• Meclise üye seçimi düzenlemesiyle demokratik meşruiyet
güçlendiriliyor.
• Yargı kurumu üyeleri arasında seçime dönük rekabet ve gruplaşma
son buluyor, Meclisin iradesi öncelik kazanıyor.
• Yeni düzenlemeyle FETÖ tipi yapılanmaların HSK'ya etki etme
imkanı ortadan kaldırılıyor..
Türk tipi başkanlık sistemi nedir?
AK Parti'nin önerdiği Başkanlık sistemi birçok yönden ABD'deki
modelden ayrılıyor.Başkan doğrudan halk tarafından 5 yıllığına
seçilecek. Başkan olmak için 40 yaşında ve üniversite mezunu olma
şartı korunacak. Bir kişi iki dönem başkanlık yapabilecek. Başkan,
seçimler öncesinde başkan yardımcısını da halka açıklayacak.
Sistemde üniter yapı korunacak, tek parlamento olacak. Meclis'in
milletvekili sayısı 550 olarak korunacak. Parlamento seçimleri ile
başkanlık seçimi eş zamanlı 5 yılda bir yapılacak. Ancak “3 yılda
bir parlamentonun yarısının yenilenmesi” formülü üzerinde de
çalışılıyor. Bu durumda, yenilenecek üyeler kurayla
belirlenecek.
Başkan Meclis'e değil sadece halka karşı sorumlu olacak. Bu nedenle
güvenoyu ve gensoru uygulamaları kaldırılacak. Bu yolla başkan ve
kabinenin düşürülmesi imkanı da olmayacak. Başkan kabinesini
parlamento içinden seçmeyecek. Milletvekili olanlar bakan
olamayacak.
Amerikan sistemin farklı olarak büyükelçi gibi üst düzey
bürokratlar başkan tarafından atanacak. Meclis onayı
aranmayacak.Bütçeyi başkan hazırlayacak, Meclis'in bütçeyi attırma
ya da eksiltme yetkisi olacak.
Modele göre başkan, cumhurbaşkanının halen sahip olduğu yetkilerin
yanı sıra bakanları da atayacak. Hükümetin olduğu gibi partinin
yönetimi de başkana geçecek. Parti içinde başkan olduğu sürece
partili kimliğinin sürebileceği, parti lideri olmayabileceği
formülleri üzerinde de duruluyor.
Başkan, vatana ihanet gibi belli başlı bazı suçlardan
yargılanabilecek. Yargılamayı Yüce Divan sıfatı ile Anayasa
Mahkemesi yapacak. Başkanı, Yüce
Divan'a gönderme yetkisi ise Meclis'te olacak. Meclis, bu kararı
nitelikli çoğunluk ile verecek. Başkan hakkında yargılama kararı
verilmesi için 367 kabul oyu aranması planlanıyor.
Bu başkanlık modelinin Ürdün modeli ile çok benzer olduğu da
konuşulan diğer bir görüş. Hatırlatalım Ürdün bir Krallık ve Kral
tarafından yönetiliyor.
ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ PAKETİ MADDELERİ
MADDE 1
YARGININ BAĞIMSIZLIĞINI VE
TARAFSIZLIĞINI HÜKME BAĞLIYOR
7/11/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9
uncu maddesine "bağımsız" ibaresinden sonra gelmek üzere "ve
tarafsız" ibaresi eklenmiştir.
MADDE 2
MİLLETVEKİLİ SAYISINI 550'DEN 600'E ÇIKARIYOR
2709 sayılı Kanunun 75 inci maddesinde yer alan "beşyüzelli"
ibaresi "altıyüz" şeklinde değiştirilmiştir.
MADDE 3
SEÇİLME YAŞINI 25'TEN 18'E İNDİRİYOR
2709 sayılı Kanunun 76 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan
"Yirmibeş" ibaresi "Onsekiz" şeklinde, ikinci fıkrasında yer alan
"yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış olanlar," ibaresi
"askerlikle ilişiği olanlar," şeklinde değiştirilmiştir..
MADDE 4
• TBMM SEÇİMLERİ 4 YILDA BİRDEN 5 YILDA BİRE ÇIKIYOR
• TBMM VE CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMLERİ AYNI GÜN YAPILIYOR
• CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİNDE İKİ TURLU SİSTEM UYGULANIYOR
2709 sayılı Kanunun 77 nci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
C. Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanının seçim dönemi
MADDE 77- Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı
seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır.
Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilir.
Cumhurbaşkanlığı seçiminde birinci oylamada gerekli çoğunluğun
sağlanamaması halinde 101 inci maddedeki usule göre ikinci oylama
yapılır..
MADDE 5
• CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİ'NİN ÖZELLİĞİ GEREĞİ GÜVENOYU VE
GENSORU UYGULAMASI KALKIYOR
• GÜVENOYUNU BİZZAT SEÇİMLE MİLLET VERİYOR
• MİLLET CUMHURBAŞKANI'NI KENDİ OYUYLA SEÇTİĞİ İÇİN, KURULACAK
HÜKÜMETE DE 5 YILLIĞINA GÜVENOYU VERMİŞ OLUYOR
2709 sayılı Kanunun 87 nci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
MADDE 87- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanun
koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve kesinhesap kanun
tekliflerini görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş
ilânına karar vermek; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını
uygun bulmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte
üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar vermek ve
Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve
görevleri yerine getirmektir..
MADDE 6
• MECLİS DENETLEMESİ "MECLİS ARAŞTIRMASI", "GENEL GÖRÜŞME" VE
"YAZILI SORU" İLE YAPILIYOR
• CUMHURBAŞKANI VE HÜKÜMET ÜYELERİ İÇİN MECLİS SORUŞTURMASI DAHA
KAPSAMLI HALE GETİRİLİYOR
• YAZILI SORUYA 15 GÜN İÇİNDE CEVAP VERİLMESİ MECBURİYETİ
GETİRİLİYOR
2709 sayılı Kanunun 98 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş
ve kenar başlığı metinden çıkarılmıştır.
MADDE 98- Türkiye Büyük Millet Meclisi; meclis araştırması, genel
görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru yollarıyla bilgi edinme
ve denetleme yetkisini kullanır.
Meclis araştırması, belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan
incelemeden ibarettir.
Genel görüşme, toplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli
bir konunun Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda
görüşülmesidir.
Meclis soruşturması, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar
hakkında 106 ncı maddenin beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları
uyarınca yapılan soruşturmadan ibarettir.
Yazılı soru; yazılı olarak en geç onbeş gün içinde cevaplanmak
üzere milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara
yazılı olarak soru sormalarından ibarettir.
Meclis araştırması, genel görüşme ve yazılı soru önergelerinin
verilme şekli, içeriği ve kapsamı ile araştırma usulleri Meclis
İçtüzüğü ile düzenlenir..
MADDE 7
• CUMHURBAŞKANI'NIN ADAYLIK VE SEÇİM ŞARTLARI TANIMLANIYOR
• "CUMHURBAŞKANI SEÇİLENİN, VARSA PARTİSİ İLE İLİŞİĞİ KESİLİR"
HÜKMÜ KALKIYOR
• CUMHURBAŞKANI SİYASİ PARTİ ÜYESİ OLABİLİYOR
• CUMHURBAŞKANLIĞI SÜRESİ 2 DÖNEMLE, YANİ EN FAZLA 10 YILLA
SINIRLANDIRILIYOR
• CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİNDE PARTİLER
İÇİN ADAY GÖSTERME ŞARTLARI GENİŞLETİLİP KOLAYLAŞTIRILIYOR
• VATANDAŞLAR DA (100 BİN İMZA İLE) CUMHURBAŞKANI ADAYI
GÖSTEREBİLİYOR
2709 sayılı Kanunun 101 inci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
A. Adaylık ve seçimi MADDE 101-Cumhurbaşkanı, kırk yaşını
doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine
sahip, Türk vatandaşları arasından, doğrudan halk tarafından
seçilir.
Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki
defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
Cumhurbaşkanlığına, siyasi parti grupları, en son yapılan genel
seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az
yüzde beşini almış olan siyasi partiler ile en az yüz bin seçmen
aday gösterebilir.
Cumhurbaşkanı seçilen milletvekilinin Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeliği sona erer.
Genel oyla yapılacak seçimde, geçerli oyların salt çoğunluğunu alan
aday Cumhurbaşkanı seçilir. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa,
bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır. Bu
oylamaya, ilk oylamada en çok oy almış iki aday katılır ve geçerli
oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir.
İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan birinin herhangi
bir nedenle seçime katılmaması halinde; ikinci oylama, boşalan
adaylığın birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilmesi suretiyle
yapılır. İkinci oylamaya tek adayın kalması halinde, bu oylama
referandum şeklinde yapılır. Aday, geçerli oyların salt çoğunluğunu
aldığı takdirde Cumhurbaşkanı seçilir.
Oylamada, adayın geçerli oyların çoğunluğunu alamaması halinde,
sadece Cumhurbaşkanı seçimi yenilenir.
Seçimlerin tamamlanamaması halinde, yenisi göreve başlayıncaya
kadar mevcut Cumhurbaşkanının görevi devam eder.
Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin diğer usul ve esaslar kanunla
düzenlenir..
MADDE 8
• YÖNETİMDE ÇİFT BAŞLILIK ORTADAN KALKIYOR
• CUMHURBAŞKANI İLE BAŞBAKAN'IN YETKİLERİ BİRLEŞTİRİLİYOR
• CUMHURBAŞKANI YÜRÜTMENİN BAŞI OLUYOR
• CUMHURBAŞKANI, YARDIMCILARINI VE BAKANLARI ATAMA VE GÖREVDEN ALMA
YETKİSİNE KAVUŞUYOR
• ÜST DÜZEY KAMU YÖNETİCİLERİNİ ATAMA VE GÖREVDEN ALMA YETKİSİNE
KAVUŞUYOR
• CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ ÇIKARMA HAKKI KAZANIYOR
2709 sayılı Kanunun 104 üncü maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
MADDE 104- Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Yürütme yetkisi
Cumhurbaşkanına aittir.
Cumhurbaşkanı, Devlet başkanı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyetini ve
Türk Milletinin birliğini temsil eder; Anayasanın uygulanmasını,
Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder.
Gerekli gördüğü takdirde, yasama yılının ilk günü Türkiye Büyük
Millet Meclisinde açılış konuşmasını yapar.
Ülkenin iç ve dış siyaseti hakkında Meclise mesaj verir.
Kanunları yayımlar.
Kanunları tekrar görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine
geri gönderir.
Kanunların, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün tümünün veya
belirli hükümlerinin Anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı
oldukları gerekçesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açar.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve görevlerine son
verir.
Üst kademe kamu yöneticilerini atar, görevlerine son verir ve
bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı
kararnamesiyle düzenler.
Yabancı devletlere Türkiye Cumhuriyetinin temsilcilerini gönderir,
Türkiye Cumhuriyetine gönderilecek yabancı devlet temsilcilerini
kabul eder.
Milletlerarası andlaşmaları onaylar ve yayımlar.
Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğü takdirde
halkoyuna sunar.
Milli güvenlik politikalarını belirler ve gerekli tedbirleri
alır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin
Başkomutanlığını temsil eder.
Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verir.
Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını
hafifletir veya kaldırır.
Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran
kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı
kararnamesiyle kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun
hükümleri uygulanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması
durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.
Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara
aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilir.
Kararnameler ve yönetmelikler, yayımdan sonraki bir tarih
belirlenmemişse, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe
girer.
Cumhurbaşkanı, ayrıca Anayasada ve kanunlarda verilen seçme ve
atama görevleri ile diğer görevleri yerine getirir ve yetkileri
kullanır..
MADDE 9
• CUMHURBAŞKANI'NIN "SORUMSUZLUĞU" ORTADAN KALKIYOR, "YETKİLİ AMA
SORUMSUZ" OLMAKTAN ÇIKIYOR
• DENETİM VE CEZAİ SORUMLULUK GELİYOR
• CUMHURBAŞKANI SORUŞTURULABİLİYOR VE GEREK GÖRÜLÜRSE YÜCE DİVAN'A
YOLLANIYOR
• SORUŞTURMA AÇILAN CUMHURBAŞKANI ERKEN SEÇİM KARARI ALAMIYOR
• YÜCE DİVAN'DA MAHKUM OLURSA, CUMHURBAŞKANLIĞI GÖREVİ SONA
ERİYOR
2709 sayılı Kanunun 105 inci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
E. Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu MADDE 105- Cumhurbaşkanı
hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi
üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma
açılması istenebilir.
Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının
beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar
verebilir.
Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasi
partilerin, güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye
sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her
siyasi parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak onbeş
kişilik bir komisyon tarafından soruşturma yapılır. Komisyon,
soruşturma sonucunu belirten raporunu iki ay içinde Meclis
Başkanlığına sunar. Soruşturmanın bu sürede bitirilememesi halinde,
komisyona bir aylık yeni ve kesin bir süre verilir.
Rapor Başkanlığa verildiği tarihten itibaren on gün içinde
dağıtılır, dağıtımından itibaren on gün içinde Genel Kurulda
görüşülür. Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının üçte
ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı alabilir. Yüce Divan
yargılaması üç ay içinde
tamamlanır, bu sürede tamamlanamazsa bir defaya mahsus olmak üzere
üç aylık ek süre verilir, yargılama bu sürede kesin olarak
tamamlanır.
Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı, seçim
kararı alamaz.
Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen
Cumhurbaşkanının görevi sona erer.
Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen
suçlar için görevi bittikten sonra da bu madde hükmü
uygulanır..
MADDE 10
• HÜKÜMETİ CUMHURBAŞKANI KURUYOR
• CUMHURBAŞKANI, BİR VEYA DAHA FAZLA CUMHURBAŞKANI YARDIMCISI
ATAYABİLİYOR
• CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI VE BAKANLARA DENETİM VE CEZAİ
SORUMLULUK GETİRİLİYOR. TIPKI CUMHURBAŞKANI GİBİ,
SORUŞTURULABİLİYOR VE GEREK GÖRÜLÜRSE
YARGILANABİLİYORLAR
• YASAMAYLA YÜRÜTME AYRILDIĞI İÇİN, BAKAN OLARAK ATANAN
MİLLETVEKİLİNİN TBMM'DEKİ VEKİLLİĞİ DÜŞÜYOR
2709 sayılı Kanunun 106 ncı maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
F. Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanına vekâlet ve bakanlar
MADDE 106- Cumhurbaşkanı, seçildikten sonra bir veya daha fazla
Cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilir.
Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde,
kırkbeş gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır. Yenisi seçilene
kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanlığına vekâlet eder ve
Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır. Genel seçime
bir yıl veya daha az kalmışsa Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimi
de Cumhurbaşkanı seçimi ile birlikte yenilenir. Genel seçime bir
yıldan fazla kalmışsa seçilen Cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet
Meclisi seçim tarihine kadar görevine devam eder. Kalan süreyi
tamamlayan Cumhurbaşkanı açısından bu süredönemden sayılmaz.
Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimlerinin yapılacağı tarihte
her iki seçim birlikte yapılır.
Cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle
geçici olarak görevinden ayrılması hallerinde, Cumhurbaşkanı
yardımcısı Cumhurbaşkanına vekâlet eder ve Cumhurbaşkanına ait
yetkileri kullanır.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, milletvekili seçilme
yeterliliğine sahip olanlar arasından Cumhurbaşkanı tarafından
atanır ve görevden alınır. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar,
81 inci maddede yazılı şekilde Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde
andiçerler.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcısı veya
bakan olarak atanırlarsa üyelikleri sona erer.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, Cumhurbaşkanına karşı
sorumludur.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında görevleriyle ilgili
suç işledikleri iddiasıyla, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye
tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma
açılması istenebilir. Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşür
ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına
karar verebilir.
Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasi
partilerin, güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye
sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından, her
siyasi parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak onbeş
kişilik bir komisyon tarafından soruşturma yapılır. Komisyon,
soruşturma sonucunu belirten raporunu iki ay içinde Meclis
Başkanlığına sunar. Soruşturmanın bu sürede bitirilememesi halinde,
komisyona bir aylık yeni ve kesin bir süre verilir.
Rapor Başkanlığa verildiği tarihten itibaren on gün içinde
dağıtılır ve dağıtımından itibaren on gün içinde Genel Kurulda
görüşülür. Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının üçte
ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı alabilir. Yüce Divan
yargılaması üç ay içinde
tamamlanır, bu sürede tamamlanamazsa bir defaya mahsus olmak üzere
üç aylık ek süre verilir, yargılama bu sürede kesin olarak
tamamlanır.
Bu kişilerin görevde bulundukları sürede, görevleriyle ilgili
işledikleri iddia edilen suçlar bakımından, görevleri bittikten
sonra da beşinci, altıncı ve yedinci fıkra hükümleri uygulanır.
Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanı
yardımcısı veya bakanın görevi sona erer.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, görevleriyle ilgili olmayan
suçlarda yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümlerden
yararlanır.
Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,
teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir..
MADDE 11
• CUMHURBAŞKANI'NA VE TBMM'YE, SEÇİMLERİ KARŞILIKLI YENİLEME
YETKİSİ TANINIYOR
• BU DURUMDA İKİ SEÇİM BİRLİKTE YAPILIYOR
• İKİ SEÇİM AYNI ANDA YENİLENDİĞİ İÇİN, TEK
TARAFLI SEÇİMLERİN YENİLENMESİ SÖZ KONUSU OLAMIYOR
• CUMHURBAŞKANI SEÇİMLERİ YENİLERSE KENDİ SÜRESİNİ DE KISALTMIŞ
OLUYOR
• CUMHURBAŞKANI'NA SADECE İKİNCİ DÖNEMİNDEYSE VE MECLİS TARAFINDAN
SEÇİMLER YENİLENMİŞSE, BİR KEZ DAHA ADAY OLMA HAKKI TANINIYOR
• BİRLİKTE SEÇİMLERİN YENİLEMESİ, KRİZ POTANSİYELİNİ BÜYÜTMEMENİN
VE UZLAŞMA ARAYIŞININ GÜVENCESİ OLUYOR
2709 sayılı Kanunun 116'ncı maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
H. Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin
yenilenmesi MADDE 116- Türkiye Büyük Millet Meclisi üye
tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar
verebilir. Bu halde Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile
Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde,
Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı
seçimi birlikte yapılır.
Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin
yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha
aday olabilir.
Seçimlerinin birlikte yenilenmesine karar verilen Meclisin ve
Cumhurbaşkanının yetki ve görevleri, yeni Meclisin ve
Cumhurbaşkanının göreve başlamasına kadar devam eder.
Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süreleri de beş
yıldır..
MADDE 12
• OLAĞANÜSTÜ HAL, 15 TEMMUZ HAİN DARBE GİRİŞİMİNİN SONUÇLARI VE
TERÖR TEHDİTLERİ DE GÖZ ÖNÜNE ALINARAK, YENİDEN TANIMLANIYOR
• OHAL İLANI YETKİSİ, YÜRÜTMENİN BAŞI OLDUĞU İÇİN CUMHURBAŞKANI'NA
AKTARILIYOR
• CUMHURBAŞKANI OHAL İLANINI VE OHAL KARARNAMELERİNİ MECLİSİN
ONAYINA SUNUYOR
• MECLİSİN OHAL'İ UZATMA, KISALTMA YA DA KALDIRMA YETKİSİ
BULUNUYOR
• MECLİSİN BU KONUDAKİ DENETLEME GÜCÜ VE SORUMLULUĞU ÖN PLANA
ÇIKIYOR
2709 sayılı Kanunun 119 uncu maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki
şekilde değiştirilmiş ve kenar başlıkları metinden
çıkarılmıştır.
III . Olağanüstü hal yönetimi MADDE 119- Cumhurbaşkanı; savaş,
savaşı gerektirecek bir durumun başgöstermesi, seferberlik,
ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir
kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan
tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal
düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik
yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları
nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya
tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya
çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi
altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.
Olağanüstü hal ilanı kararı verildiği gün Resmî Gazetede yayımlanır
ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur.
Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise derhal toplantıya
çağırılır; Meclis gerekli gördüğü
takdirde olağanüstü halin süresini kısaltabilir, uzatabilir veya
olağanüstü hali kaldırabilir.
Cumhurbaşkanının talebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi her
defasında dört ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilir. Savaş
hallerinde bu dört aylık süre aranmaz.
Olağanüstü hallerde vatandaşlar için getirilecek para, mal ve
çalışma yükümlülükleri ile 15 inci maddedeki ilkeler doğrultusunda
temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı veya geçici olarak
durdurulacağı, hangi hükümlerin uygulanacağı ve işlemlerin nasıl
yürütüleceği kanunla düzenlenir.
Olağanüstü hallerde Cumhurbaşkanı, olağanüstü halin gerekli kıldığı
konularda, 104 üncü maddenin onyedinci fıkrasının ikinci cümlesinde
belirtilen sınırlamalara tabi olmaksızın Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarabilir. Kanun hükmündeki bu kararnameler Resmî
Gazetede yayımlanır, aynı gün Meclis onayına sunulur.
Savaş ve mücbir sebeplerle Türkiye Büyük Millet Meclisinin
toplanamaması hâli hariç olmak üzere; olağanüstü hal sırasında
çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri üç ay içinde Türkiye Büyük
Millet Meclisinde görüşülür ve karara bağlanır. Aksi halde
olağanüstü hallerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
kendiliğinden yürürlükten kalkar..
MADDE 13
• ASKERİ YARGI TÜMÜYLE KALDIRILIYOR
• SADECE DİSİPLİN MAHKEMELERİNE İZİN VERİLİYOR
• YARGIDA BİRLİK GELİYOR, ASKER VE SİVİL AYRIMI ORTADAN
KALKIYOR
2709 sayılı Kanunun 142 nci maddesine aşağıdaki fıkra
eklenmiştir.
Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulamaz. Ancak
savaş halinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak
işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askeri mahkemeler
kurulabilir..
MADDE 14
• HSYK'NIN YAPISI VE SEÇİM YÖNTEMİ DEĞİŞİYOR, ADI HAKİMLER VE
SAVCILAR KURULU (HSK) OLUYOR
• HSK'NIN 4 ÜYESİ CUMHURBAŞKANI, 7 ÜYESİ DE TBMM TARAFINDAN
SEÇİLİYOR.
• ÜYE SEÇİMİNDE MECLİS İRADESİNE AĞIRLIK VERİLİYOR
• YARGI KURUMU ÜYELERİ ARASINDA SEÇİME DÖNÜK REKABET VE GRUPLAŞMA
SON BULUYOR, MİLLETVEKİLLERİNİN İRADESİ ÖNCELİK
KAZANIYOR
• YENİ DÜZENLEMEYLE FETÖ TİPİ YAPILANMALARIN HSK'YA ETKİ ETME
İMKANI ORTADAN KALDIRILIYOR
2709 sayılı Kanunun 159 uncu maddesinin başlığı ile birinci ve
dokuzuncu fıkralarında yer alan "Yüksek" ibareleri madde metninden
çıkarılmış; iki, üç, dört ve beşinci fıkraları aşağıdaki şekilde
değiştirilmiş; altıncı fıkrasında yer alan "asıl" ibaresi madde
metninden çıkarılmış; dokuzuncu fıkrasında yer alan "kanun, tüzük,
yönetmeliklere ve genelgelere" ibaresi "kanun ve diğer mevzuata"
şeklinde değiştirilmiştir.
Hâkimler ve Savcılar Kurulu onüç üyeden oluşur; iki daire halinde
çalışır.
Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlığı Müsteşarı
Kurulun tabiî üyesidir.
Kurulun, üç üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı
gerektiren nitelikleri yitirmemiş adlî yargı hâkim ve savcıları
arasından, bir üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı
gerektiren nitelikleri yitirmemiş idarî yargı hâkim ve savcıları
arasından Cumhurbaşkanınca; üç üyesi Yargıtay üyeleri, bir üyesi
Danıştay üyeleri, üç üyesi nitelikleri kanunda belirtilen
yükseköğretim kurumlarının hukuk dallarında görev yapan öğretim
üyeleri ile avukatlar
arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Öğretim
üyeleri ile avukatlar arasından seçilen üyelerden, en az birinin
öğretim üyesi ve en az birinin de avukat olması zorunludur. Kurulun
Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilecek üyeliklerine
ilişkin başvurular, Meclis Başkanlığına yapılır. Başkanlık,
başvuruları Anayasa ve Adalet Komisyonları Üyelerinden Kurulu Karma
Komisyona gönderir. Komisyon her bir üyelik için üç adayı, üye
tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla belirler. Birinci oylamada aday
belirleme işleminin sonuçlandırılamaması halinde ikinci oylamada
üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu aranır. Bu oylamada da aday
belirlenemediği takdirde, her bir üyelik için en çok oyu alan iki
aday arasında ad çekme usulü ile aday belirleme işlemi tamamlanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Komisyon tarafından belirlenen
adaylar arasından, her bir üye için ayrı ayrı gizli oyla seçim
yapar. Birinci oylamada üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu; bu
oylamada seçimin sonuçlandırılamaması halinde, ikinci oylamada üye
tamsayısının beşte üç çoğunluğu aranır.
İkinci oylamada da üye seçilemediği takdirde en çok oyu alan iki
aday arasında ad çekme usulü ile üye seçimi tamamlanır.
Üyeler dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler bir kez daha
seçilebilir.
Kurul üyeliği seçimi, üyelerin görev süresinin dolmasından önceki
otuz gün içinde yapılır.
Seçilen üyelerin görev süreleri dolmadan Kurul üyeliğinin boşalması
durumunda, boşalmayı takip eden otuz gün içinde, yeni üyelerin
seçimi yapılır..
MADDE 15
• BÜTÇE KANUNU TEKLİFİNİ HAZIRLAYIP TBMM'YE SUNMA YETKİSİ
CUMHURBAŞKANI'NA VERİLİYOR
• CUMHURBAŞKANI'NIN TBMM'YE KANUN SUNMA YETKİSİ BÜTÇE KANUNUYLA
SINIRLANDIRILMIŞ OLUYOR
• BÜTÇE KANUNU MECLİSTE GÖRÜŞÜLÜP KARARA BAĞLANIYOR
• BÜTÇE KANUNU MECLİSTE ONAYLANMAZSA, HÜKÜMET BÜTÇESİZ KALMASIN
DİYE, ÖNCELİKLE GEÇİCİ BÜTÇE YAPILIR. BU DA OLMAZ İSE YENİSİ KABUL
EDİLENE KADAR, BİR ÖNCEKİ YILIN BÜTÇESİ YENİDEN DEĞERLEME ORANINA
GÖRE ARTIRILARAK YÜRÜRLÜĞE KONUYOR
2709 sayılı Kanunun 161 inci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
A. Bütçe ve kesinhesap MADDE 161- Kamu idarelerinin ve kamu
iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları
yıllık bütçelerle yapılır.
Malî yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması,
uygulanması ve kontrolü ile yatırımlar veya bir yıldan fazla
sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller kanunla
düzenlenir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında
hiçbir hüküm konulamaz.
Cumhurbaşkanı bütçe kanun teklifini, malî yılbaşından en az
yetmişbeş gün önce, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar. Bütçe
teklifi Bütçe Komisyonunda görüşülür. Komisyonun ellibeş gün içinde
kabul edeceği metin Genel Kurulda görüşülür ve malî yılbaşına kadar
karara bağlanır.
Bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde, geçici
bütçe kanunu çıkarılır. Geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması
durumunda, yeni bütçe kanunu kabul edilinceye kadar bir önceki
yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak
uygulanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Genel Kurulda kamu idare
bütçeleri hakkında düşüncelerini her bütçenin görüşülmesi sırasında
açıklarlar, gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı önerilerde
bulunamazlar.
Genel Kurulda kamu idare bütçeleri ile değişiklik önergeleri,
üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oylanır.
Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek, harcanabilecek tutarın
sınırını gösterir.
Harcanabilecek tutarın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle
aşılabileceğine dair bütçe kanununa hüküm konulamaz.
Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişiklik teklifleri
ile carî ve izleyen yılların bütçelerine malî yük getiren
tekliflerde, öngörülen giderleri karşılayabilecek malî kaynak
gösterilmesi zorunludur.
Merkezî yönetim kesinhesap kanunu teklifi, ilgili olduğu malî yılın
sonundan başlayarak en geç altı ay sonra Cumhurbaşkanı tarafından
Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Sayıştay genel uygunluk bildirimini, ilişkin olduğu kesinhesapkanun
teklifinin verilmesinden başlayarak en geç yetmişbeş gün içinde
Meclise sunar.
Kesinhesap kanunu teklifi ve genel uygunluk bildiriminin Türkiye
Büyük Millet Meclisine verilmiş olması, ilgili yıla ait Sayıştayca
sonuçlandırılamamış denetim ve hesap yargılamasını önlemez ve
bunların karara bağlandığı anlamına gelmez.
Kesinhesap kanunu teklifi, yeni yıl bütçe kanunu teklifiyle
birlikte görüşülür ve karara bağlanır..
MADDE 16
• BAŞBAKANLIK KURUMU KALKIYOR
• KANUN TEKLİF ETME YETKİSİ SADECE MİLLETVEKİLLERİNE AİT OLUYOR
• SİLAHLI KUVVETLER DEVLET DENETLEME KURULU'NUN İŞLEYİŞİ İÇİNE
ALINIYOR
• JANDARMA GENEL KOMUTANI MGK ÜYESİ OLMAKTAN ÇIKIYOR
• CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİ ANAYASAL YARGI DENETİMİNE
ALINIYOR
• SIKIYÖNETİM UYGULAMASI TARİH OLUYOR
2709 sayılı Kanunun;
A) 8 inci maddesinde yer alan "ve Bakanlar Kurulu"; 15 inci
maddesinin birinci fıkrasında, 17 nci maddesinin dördüncü
fıkrasında ve 19 uncu maddesinin beşinci fıkrasında yer alan ",
sıkıyönetim"; 88 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan
"Bakanlar Kurulu ve", ikinci fıkrasında yer alan "tasarı ve"; 93
üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ", doğrudan doğruya veya
Bakanlar Kurulunun istemi üzerine,"; 125 inci maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan "Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler
ile Yüksek Askerî Şuranın kararları yargı denetimi dışındadır.
Ancak," ve altıncı fıkrasında yer alan "sıkıyönetim,"; 148 inci
maddesinin birinci fıkrasında yer alan ", sıkıyönetim", altıncı
fıkrasında yer alan ", Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare
Mahkemesi" ve "Yüksek", yedinci fıkrasında yer alan "ile Jandarma
Genel Komutanı"; 153 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan
"tasarı veya";
154 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Yüksek"; 155 inci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Başbakan ve Bakanlar
Kurulunca gönderilen kanun tasarıları," ve "tüzük tasarılarını
incelemek,", üçüncü fıkrasında yer alan "Yüksek" ibareleri madde
metinlerinden çıkarılmıştır.
B) 73 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "Bakanlar
Kuruluna" ibaresi "Cumhurbaşkanına"; 78 inci maddesinin başlığı "D.
Seçimlerin geriye bırakılması ve ara seçimler"; 117 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan "Bakanlar Kurulu" ibaresi
"Cumhurbaşkanı"; 118 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan
"Başbakan, Genelkurmay Başkanı, Başbakan yardımcıları," ibaresi
"Cumhurbaşkanı yardımcıları,", "Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri
Komutanları ve Jandarma Genel Komutanından" ibaresi "Genelkurmay
Başkanı, Kara, Deniz ve Hava kuvvetleri komutanlarından", üçüncü
fıkrasında yer alan "Bakanlar Kuruluna" ibaresi "Cumhurbaşkanına",
"Bakanlar Kurulunca" ibaresi "Cumhurbaşkanınca", dördüncü
fıkrasında yer alan "Başbakan" ibaresi "Cumhurbaşkanı
yardımcıları", beşinci fıkrasında yer alan "Başbakanın" ibaresi
"Cumhurbaşkanı yardımcısının", altıncı fıkrasında yer alan
"kanunla" ibaresi "Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle"; 123 üncü
maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "ancak kanunla veya kanunun
açıkça verdiği yetkiye dayanılarak" ibaresi "kanunla veya
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle"; 124 üncü maddesinin birinci
fıkrasında yer alan "Başbakanlık" ibaresi "Cumhurbaşkanı" ve
"tüzüklerin" ibaresi "Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin"; 127 nci
maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "Bakanlar Kurulunun" ibaresi
"Cumhurbaşkanının"; 131 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
"ve Bakanlar Kurulunca" ibaresi "tarafından"; 134 üncü maddesinin
birinci fıkrasında yer alan "Başbakanlığa" ibaresi
"Cumhurbaşkanının görevlendireceği bakana"; 137 nci maddesinin
birinci fıkrasında yer alan "tüzük" ibaresi "Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi";
148 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan "kanun hükmünde
kararnamelerin" ibareleri "Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin",
altıncı fıkrasında yer alan "Bakanlar Kurulu üyelerini" ibaresi
"Cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları,"; 149 uncu maddesinin
birinci fıkrasında yer alan "oniki" ibaresi "on"; 150 nci
maddesinde yer alan "kanun hükmündeki kararnamelerin" ibaresi
"Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin" ve "iktidar ve anamuhalefet
partisi Meclis grupları ile Türkiye Büyük Millet Meclisi" ibaresi
"Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi
parti grubuna ve"; 151 inci maddesi ile 153 üncü maddesinin üçüncü
fıkrasında yer alan "kanun hükmünde kararname" ibareleri
"Cumhurbaşkanlığı kararnamesi";
152 nci maddesinin birinci fıkrası ile 153 üncü maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan "kanun hükmünde kararnamenin" ibareleri
"Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin"; 158 inci maddesinin birinci
fıkrasında yer alan "adli, idari ve askeri" ibaresi "adli ve
idari"; 166 ncı maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "hükümete"
ibaresi "Cumhurbaşkanına"; 167 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer
alan "Bakanlar Kuruluna" ibaresi "Cumhurbaşkanına" şeklinde
değiştirilmiştir.
C) 89 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "geri gönderilen
kanunu" ibaresinden sonra gelmek üzere "üye tamsayısının salt
çoğunluğuyla" ve "117 nci" maddesinin üçüncü fıkrasının başına
"Cumhurbaşkanınca atanan" ibareleri eklenmiştir.
Ç) 108 inci maddesinin birinci fıkrasına "inceleme," ibaresinden
önce gelmek üzere "idari soruşturma," ibaresi eklenmiş; ikinci
fıkrasında yer alan "Silahlı Kuvvetler ve" ibaresi madde metninden
çıkarılmış; üçüncü fıkrasında yer alan "üyeleri ve üyeleri içinden
Başkanı, kanunda belirlenen nitelikteki kişiler arasından," ibaresi
"Başkan ve üyeleri," şeklinde ve dördüncü fıkrasında yer alan
"kanunla" ibaresi "Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle" şeklinde
değiştirilmiştir.
D) 146 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan "onyedi" ibaresi
"onbeş" şeklinde değiştirilmiş, üçüncü fıkrasında yer alan ", bir
üyeyi Askerî Yargıtay, bir üyeyi Askerî Yüksek İdare Mahkemesi"
ibaresi ile dördüncü fıkrasında yer alan ", Askerî Yargıtay, Askerî
Yüksek İdare Mahkemesi" ibareleri madde metninden
çıkarılmıştır.
E) 82 nci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi, 96 ncı
maddesinin ikinci fıkrası, 117 nci maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları, 127 nci maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi, 150
nci maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi ile 91, 99, 100, 102,
107, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 120, 121, 122, 145, 156,
157, 162, 163 ve 164 üncü maddeleri yürürlükten
kaldırılmıştır..
MADDE 17
• CUMHURBAŞKANLIĞI VE MECLİS SEÇİMLERİ 3.11.2019 TARİHİNDE
YAPILACAK
• CUMHURBAŞKANI VE MECLİS BU TARİHE KADAR GÖREVİNE DEVAM EDECEK
• HALKOYLAMASINDAN KABUL SONUCU ÇIKARSA, 6 AY İÇİNDE MECLİS GEREKLİ
KANUNİ DÜZENLEMELERİ YAPACAK VE YENİ İÇTÜZÜĞÜ
ÇIKARTACAK
• HSK ÜYELERİ 30 GÜN İÇİNDE SEÇİLECEK VE KIRKINCI GÜNÜN ARDINDAN
GÖREVE BAŞLAYACAK
2709 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
GEÇİCİ MADDE 21
A) Türkiye Büyük Millet Meclisinin 27'nci Yasama Dönemi
milletvekili genel seçimi ve Cumhurbaşkanlığı seçimi 3/11/2019
tarihinde birlikte yapılır.
Seçimin yapılacağı tarihe kadar Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri ve Cumhurbaşkanının görevi devam eder. Meclisin seçim
kararı alması halinde, 27'nci Yasama Dönemi milletvekili genel
seçimi ve Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
B) Bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç altı ay içinde
Türkiye Büyük Millet Meclisi, bu Kanunla yapılan değişikliklerin
gerektirdiği Meclis İçtüzüğü değişikliği ile diğer kanuni
düzenlemeleri yapar. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleneceği
belirtilen değişiklikler ise Cumhurbaşkanının göreve başlama
tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Cumhurbaşkanı tarafından
düzenlenir.
C) Anayasanın 159 uncu maddesinde yapılan düzenlemeye göre Hâkimler
ve Savcılar Kurulu üyeleri en geç otuz gün içinde seçilirler ve bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki
kırkıncı günü takip eden iş günü görevlerine başlarlar. Başvurular,
bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş gün içinde
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına yapılır.
Başkanlık, başvuruları Anayasa ve Adalet Komisyonları Üyelerinden
Kurulu Karma Komisyona gönderir. Komisyon on gün içinde her bir
üyelik için üç adayı üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla
belirler. Birinci oylamada üçte iki çoğunlukla seçimin
sonuçlandırılamaması halinde, ikinci ve üçüncü oylamalar yapılır;
bu oylamalarda üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun oyunu alan
aday seçilmiş olur. Beşte üç çoğunluğun sağlanamaması halinde
üçüncü oylamada en çok oyu almış olan, seçilecek üyelerin iki katı
aday arasından ad çekme usulü ile üye belirleme işlemi tamamlanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu aynı usul ve nisapları
gözeterek on beş gün içinde seçimi tamamlar. Mevcut Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulu üyeleri, yeni üyelerin göreve başlayacağı
tarihe kadar görevlerine devam eder ve bu süre içinde yürürlükteki
Kanun hükümlerine göre çalışır. Yeni üyeler, ilgili kanunda
değişiklik yapılıncaya kadar mevcut Kanunun Anayasaya aykırı
olmayan hükümleri uyarınca çalışır. Görevi sona eren ve Hâkimler ve
Savcılar Kuruluna yeniden seçilmeyen üyelerden, talepleri halinde
adli yargı hâkim ve savcıları arasından seçilenler Yargıtay
üyeliğine, idari yargı hâkim ve savcıları arasından seçilenler
Danıştay üyeliğine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca seçilir; öğretim
üyeleri ve avukatlar arasından seçilenler ise Danıştay üyeliğine
Cumhurbaşkanınca atanır. Bu şekilde yapılan seçim ve atamalarda boş
kadro olup olmadığına bakılmaz, seçilen ve atanan üye sayısı kadar
Yargıtay ve Danıştay kadrolarına üye kadrosu ilave edilir.
D) Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesinden Anayasa
Mahkemesi üyeliğine seçilmiş bulunan kişilerin herhangi bir sebeple
görevleri sona erene kadar üyelikleri devam eder.
E) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Askerî Yargıtay,
Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve askerî mahkemeler
kaldırılmıştır.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört ay içinde;
Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin askerî hâkim
sınıfından Başkan, Başsavcı, İkinci Başkan ve üyeleri ile diğer
askerî hâkimler (yedek subaylar hariç) tercihleri ve müktesepleri
dikkate alınarak;
a) Hâkimler ve Savcılar Kurulunca adli veya idari yargıda hâkim
veya savcı olarak atanabilirler. b) Aylık, ek gösterge, ödenek,
yargı ödeneği, ek ödeme, malî, sosyal hak ve yardımlar ile diğer
hakları yönünden emsali adli veya idari yargıya mensup hâkim ve
savcılar, bunların dışındaki hak ve yükümlülükler yönünden ise bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki mevzuat hükümleri uygulanmaya
devam edilmek suretiyle Millî Savunma Bakanlığınca mevcut
sınıflarında, Bakanlık veya Genelkurmay Başkanlığının hukuk
hizmetleri kadrolarına atanırlar.
Bunlardan, emeklilik hakkını elde edenlerden yaş haddinden önce bu
görevlerden kendi istekleriyle ayrılacaklara ödenecek tazminata
ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.
Kaldırılan askerî yargı mercilerinde görülmekte olan dosyalardan;
kanun yolu incelemesi aşamasında olanlar ilgisine göre Yargıtay
veya Danıştaya, diğer dosyalar ise ilgisine göre görevli ve yetkili
adli veya idari yargı mercilerine dört ay içinde gönderilir.
F) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte bulunan kanun
hükmünde kararnameler, tüzükler, Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu
tarafından çıkarılan yönetmelikler ile diğer düzenleyici işlemler
yürürlükten kaldırılmadıkça geçerliliğini sürdürür. Yürürlükte
bulunan kanun hükmünde kararnameler hakkında 152 nci ve 153 üncü
maddelerin uygulanmasına devam olunur.
G) Kanunlar ve diğer mevzuat ile Başbakanlık ve Bakanlar Kuruluna
verilen yetkiler, ilgili mevzuatta değişiklik yapılıncaya kadar
Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.
H) Anayasanın 67'nci maddesinin son fıkrası hükmü, bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten sonra birlikte yapılacak ilk
milletvekili genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi bakımından
uygulanmaz.
MADDE 18
• BU DEĞİŞİKLİK PAKETİNDEKİ KİMİ HÜKÜMLER İLK SEÇİMLERİN YAPILDIĞI
TARİHTE, KİMİLERİ İSE SEÇİM TAKVİMİNİN BAŞLADIĞI TARİHTE YÜRÜRLÜĞE
GİRİYOR
• CUMHURBAŞKANI, ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ RESMİ GAZETE'DE YAYINLANIR
YAYINLANMAZ PARTİLİ OLABİLİYOR
Bu Kanun ile Anayasanın; a) 8, 15, 17, 19, 73, 82, 87, 88, 89, 91,
93, 96, 98, 99, 100, 104, 105, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 112,
113 üncü maddelerinde yapılan değişiklikler ile 114 üncü maddenin
ikinci ve üçüncü fıkralarının ilgaları yönünden, 115, 116, 117,
118, 119, 120, 121, 122, 123, 124 ve 125 inci maddelerinde yapılan
değişiklikler ile 127'nci maddenin son fıkrasına dair değişiklik;
131, 134, 137'nci maddelerinde yapılan değişiklikler ile 148 inci
maddenin birinci fıkrasındaki değişiklik ile altıncı fıkrasındaki
"Bakanlar Kurulu üyelerini" ibaresine dair değişiklik, 150, 151,
152, 153, 155 inci maddenin ikinci fıkrası,161, 162, 163, 164,
166'ncı ve 167'nci maddelerinde yapılan değişiklikler ile Geçici 21
inci maddenin (F) ve (G) fıkraları, birlikte yapılan Türkiye Büyük
Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda
Cumhurbaşkanının göreve başladığı tarihte, b) 75, 77, 101 ve 102
nci maddelerinde yapılan değişiklikler, birlikte yapılacak ilk
Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerine
ilişkin takvimin başladığı tarihte, c) Değiştirilen diğer hükümleri
ile 101 inci maddesinin son fıkrasında yer alan "Cumhurbaşkanı
seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir" ibaresinin ilgası
bakımından yayımı tarihinde, yürürlüğe girer ve halkoyuna sunulması
halinde tümüyle oylanır..
.
