Küreselleşmenin kentleri birbirine benzettiği, yerel kültürlerin ve geleneksel yaşam biçimlerinin geri plana itildiği bir dönemde ortaya çıkan Cittaslow hareketi, şehirlerin daha yaşanabilir, sürdürülebilir ve yerel değerlerine sahip çıkan alanlar haline gelmesini hedefliyor.
Sakin şehir ne demek?
İtalyanca “citta” yani şehir ile İngilizce “slow” yani yavaş kelimelerinden oluşan Cittaslow, Türkçede “sakin şehir” anlamına geliyor. Cittaslow, yalnızca sessiz ya da nüfusu az olan yerleşimleri tanımlayan bir kavram olmaktan çok, kentlerin yerel kimliğini korumasını, çevreye duyarlı politikalar geliştirmesini, üreticisini ve esnafını desteklemesini, tarihi ve kültürel mirasını yaşatmasını, yaşam kalitesini artırmasını amaçlıyor.
Cittaslow Türkiye’nin tanımına göre hareket; insanların birbirleriyle iletişim kurabildiği, kendine yeten, sürdürülebilir, el sanatlarına, doğasına, gelenek ve göreneklerine sahip çıkan, altyapı sorunlarını çözmüş ve yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanan kentleri hedefliyor.
Cittaslow İtalya’da ortaya çıktı
Cittaslow hareketinin temeli, hızlı tüketim kültürüne karşı gelişen Slow Food hareketine dayanıyor. İtalya’da 1986’da başlayan Slow Food anlayışı, ilerleyen yıllarda kent yaşamına da uyarlandı.
Cittaslow hareketi, 15 Ekim 1999’da İtalya’nın Orvieto kentinde yayımlanan manifesto ile kuruldu. Hareketin kurucu kentleri Bra, Positano, Orvieto ve Greve in Chianti oldu. Böylece “sakin şehir” unvanını ilk kullanan ülke İtalya olarak kayıtlara geçti.
Sakin şehir unvanı nasıl veriliyor?
Cittaslow unvanı almak isteyen kentler belirli bir başvuru ve denetim sürecinden geçiyor. Türkiye’de başvuru süreci Cittaslow Türkiye Ofisi tarafından yürütülüyor.
Sakin şehir ağına katılmak isteyen kentlerin nüfusunun 50 binin altında olması ve kent yönetiminin Cittaslow felsefesiyle uyumlu olması gerekiyor. Aday kentler başvuru mektubu hazırlıyor, ardından belirlenen formatta başvuru dosyası oluşturuyor. Dosya Cittaslow Türkiye tarafından değerlendiriliyor. Sürecin olumlu ilerlemesi halinde kent ziyareti gerçekleştiriliyor. Yeterli puanı alan başvuru dosyası Cittaslow Genel Merkezi tarafından kontrol edilip onaylanıyor ve aday kent üyeliğe kabul edilerek sertifikalandırılıyor.
Kriterlerde 7 ana başlık öne çıkıyor
Cittaslow ünvanı için kentler farklı başlıklarda değerlendiriliyor. Bu başlıklar çevre politikaları, altyapı politikaları, kentsel yaşam kalitesi politikaları, tarımsal ve turistik politikalar, esnaf ve sanatkarlara yönelik uygulamalar, misafirperverlik, farkındalık ve eğitim planları, sosyal uyum ve ortaklıklar olarak sıralanıyor.
En çok sakin şehir İtalya’da
Cittaslow hareketi İtalya’da doğduğu için ağın en güçlü olduğu ülke de İtalya. Uluslararası Cittaslow ağı bugün 300’ü aşkın üyeye sahip. Cittaslow üye sayılarına ilişkin güncel listelerde en fazla üyenin bulunduğu ülke İtalya olarak öne çıkıyor.
İtalya’yı Polonya, Türkiye, Almanya, Çin, Güney Kore, Fransa ve İspanya gibi ülkeler takip ediyor.
Türkiye’nin ilk Cittaslow’u Seferihisar oldu
Türkiye, Cittaslow ağına 2009 yılında İzmir’in Seferihisar ilçesiyle katıldı. Seferihisar, belirlenen kriterleri yerine getirerek Türkiye’nin ilk Cittaslow’u oldu.
Seferihisar’ın üyeliğinin ardından Türkiye’de farklı bölgelerden birçok ilçe sakin şehir ağına dahil edildi. Cittaslow Türkiye verilerine göre Türkiye ağı, 2 metropol belediyesi ve ilçe/belde belediyeleriyle birlikte 31 üyeden oluşuyor.
Türkiye’deki sakin şehirler
Cittaslow Türkiye’nin güncel üye kent listesine göre Türkiye’deki sakin şehirler şu şekilde:
Ahlat (Bitlis), Akyaka (Muğla), Arapgir (Malatya), Daday (Kastamonu), Eğirdir (Isparta), Finike (Antalya), Foça (İzmir), Gerze (Sinop), Gökçeada (Çanakkale), Göynük (Bolu), Güdül (Ankara), Halfeti (Şanlıurfa), İbradı (Antalya), İznik (Bursa), Kemaliye (Erzincan), Köyceğiz (Muğla), Mudurnu (Bolu), Perşembe (Ordu), Safranbolu (Karabük), Seferihisar (İzmir), Şarköy (Tekirdağ), Şavşat (Artvin), Uzundere (Erzurum), Vize (Kırklareli), Yalvaç (Isparta), Yenipazar (Aydın), Çameli (Denizli), Demre (Antalya) ve Ortahisar (Nevşehir).
İzmir, dünyanın ilk Cittaslow metropol kenti oldu
Cittaslow modeli ilk olarak küçük ve orta ölçekli kentler için geliştirilse de Türkiye, bu anlayışı büyükşehir ölçeğine taşıyan ülkelerden biri oldu. İzmir, Cittaslow Metropol modeliyle dünyanın ilk Cittaslow Metropol kenti oldu.
Cittaslow Metropol modeli; toplum, yönetişim, hareketlilik, kentsel direnç, iyi gıda ve sakin mahalle gibi başlıklar üzerinden büyükşehirlerde de yaşam kalitesini artırmayı hedefliyor. Antalya da Cittaslow Metropol ağına katılan kentler arasında yer aldı.
